Chuyện về chú ngựa ở lễ Kỳ yên đình Gia Lộc

Lễ Kỳ yên đình Gia Lộc được UNESCO công nhận là Di sản 68Win21 địa chỉ giải trí phi vật thể quốc gia năm 2012. Cũng như nhiều ngôi đình Nam Bộ khác, mở đầu lễ Kỳ yên là nghi thức rước sắc thần từ đền thờ ông Cả Đặng Văn Trước (khu vực chợ cũ Trảng Bàng) về đình Gia Lộc cách đó hơn 1km.

Từ sáng sớm, trong khi các thành viên Ban Khánh tiết tất bật chỉnh trang áo dài khăn đóng, chuẩn bị kiệu rước, thì giữa sân đền thờ, một chú ngựa lại trở thành tâm điểm của mọi ánh nhìn.

Chú đứng hiền lành bên cạnh chủ là ông Trương Văn Công (ngụ khu phố Gia Huỳnh, phường Trảng Bàng). Người lớn thích thú đứng ngắm, trẻ nhỏ háo hức xin chụp ảnh, vuốt ve bờm ngựa. Ông Công vừa xoa nhẹ lên cổ ngựa vừa nói: “Nó có tên là Mỹ Sang, tên “khai sanh” của trường đua khi tôi mua về. Tôi nuôi nó được 16 năm rồi. Năm nay chú được 24 tuổi rồi đó”.

Theo lời kể của ông Công, việc đưa ngựa vào lễ Kỳ yên không phải là chi tiết ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ một câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ ở vùng đất Trảng Bàng.

Với người dân nơi đây, ông Cả Đặng Văn Trước là người có công lớn trong quá trình khai khẩn, hình thành vùng đất Gia Lộc xưa. Sử sách ghi lại rằng khoảng đầu thế kỷ XVIII, ông cùng tộc họ Đặng từ vùng Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) đến vùng Bến Đồn (Bùng Binh, Trảng Bàng) sinh sống. Năm 1818, ông cùng các cộng sự quy tụ dân nghèo, mua đất, khai khẩn vùng hoang vu để lập nên thôn Phước Lộc, sau này đổi tên thành Gia Lộc.

Không chỉ mở đất lập làng, ông còn đặt nền móng cho sự phát triển kinh tế - 68Win14 con Mời người thân tham gia nhận hoa hồng lớn của cả vùng. Năm 1821, ông chỉ huy dân binh đào kênh nối ra rạch Trảng Bàng, mở chợ, phát triển giao thương.

Với tư duy “nhất cận thị, nhị cận giang”, vùng đất Gia Lộc nhanh chóng trở thành nơi buôn bán sầm uất của Nam 68Win Link Chính Chủ thời bấy giờ. Song song đó, ông còn tổ chức dân binh, hướng dẫn người dân vừa 68Win10 Bắn Cá, Thể Thao, Nổ Hũ, Casino vừa rèn luyện võ nghệ để bảo vệ xóm làng.

Do mâu thuẫn đất đai với thôn Bình Tịnh, ông Cả Đặng Văn Trước bị đầu độc và qua đời vào tháng 3/1826. Tương truyền, con ngựa theo hầu ông khi ấy đã đưa ông về tận nhà, rồi lặng lẽ đi theo đoàn đưa tang đến bên phần mộ. Sau khi chủ được chôn cất, con ngựa cũng nằm lại bên mộ và chết tại đó.

Câu chuyện ấy đến nay vẫn được nhiều người dân Trảng Bàng nhắc lại mỗi mùa Kỳ yên. Có lẽ cũng từ sự lưu truyền ấy mà hình ảnh ngựa dần trở thành một phần quen thuộc trong lễ hội nơi đây.

Những năm trước, vào mỗi dịp lễ diễn ra, ông Công đều dắt ngựa Mỹ Sang từ nhà đi hơn 3km đến đền thờ ông Cả để rước ấn và sắc về đình. Và khi lễ Kỳ yên kết thúc, chiều ngày thứ 3 của lễ, ông lại đưa chú ngựa ra tiếp tục tham gia nghi thức hồi sắc. Hành trình ấy lặp lại đều đặn qua nhiều năm, là một phần không thể thiếu của lễ hội.

Và năm nay, chú ngựa Mỹ Sang còn nhận được sự quan tâm đặc biệt hơn mọi năm.

Ngay trong khuôn viên đình Gia Lộc, một “ngôi nhà” dành riêng cho chú ngựa được dựng lên. Đó là chiếc chuồng bằng gỗ đen mun, lợp mái ngói, phía trước có máng cỏ được thiết kế khá đẹp mắt với những đường cong mềm mại. Trên mái còn treo bảng với bốn chữ “Tuấn mã Mỹ Sang” như một sự trân trọng dành cho “nhân vật đặc biệt” này.

Theo ông Nguyễn Văn Diệp – Phó Trưởng ban Khánh tiết đình Gia Lộc, trong khuôn viên của đình hiện còn nhiều loại cây gỗ có tuổi thọ hơn trăm năm. Mấy năm trước, một số cây bị gãy đổ nên đình có hạ để dành khi cần. Năm rồi, Ban Khánh tiết của đình đem cây cưa làm đòn tay sửa lại phần nhà bếp, đóng phản, đóng mới 15 chiếc bàn bày trên chính điện. Cây còn, mọi người quyết định đóng cho chú ngựa Mỹ Sang một chiếc chuồng đặt ngay tại đình.

Đây là năm đầu tiên Mỹ Sang có “chỗ ở” ngay tại đình trong suốt thời gian diễn ra lễ. “Để ngựa lại đây dự lễ đình trong 3 ngày, tôi thường xuyên lại chạy ra chăm sóc, cho nó ăn, uống nước. Có cực hơn so với việc dắt ngựa về nhà, nhưng thấy cách này ý nghĩa hơn. Coi như nó “hầu ông”, cùng dự lễ Kỳ yên với mọi người” - ông Công chia sẻ.

Sự xuất hiện của “ngôi nhà” dành riêng cho chú ngựa thể hiện sự trân trọng của Ban Khánh tiết và người dân đối với một hình ảnh đã gắn bó nhiều năm với lễ hội. Nhiều người khi đến đình đều thích thú đứng lại ngắm nhìn chú ngựa ung dung trong chuồng, thỉnh thoảng lại đưa mắt nhìn dòng người qua lại như thể cũng đang “tham dự” lễ hội theo cách riêng của mình.

Không chỉ là một hình ảnh quen thuộc trong lễ Kỳ yên đình Gia Lộc, chú ngựa Mỹ Sang giờ đây đã trở thành một phần ký ức của nhiều người dân Trảng Bàng mỗi dịp tháng Ba Âm lịch. Giữa tiếng trống, tiếng lân rộn ràng và dòng người đi dự lễ, hình ảnh chú ngựa lặng lẽ theo đoàn rước như nhắc mọi người nhớ về câu chuyện đầy xúc động giữa ông Cả Đặng Văn Trước và con ngựa trung thành năm nào. Một chi tiết nhỏ thôi, nhưng đủ làm cho lễ hội thêm ấm áp, gần gũi và đậm nghĩa tình./.