Đình Gia Lộc - ngân vang tiếng trống xây chầu

Lễ Kỳ yên diễn ra định kỳ, theo cổ lệ là 3 năm/lần, như dân gian xưa có câu: Đại lễ Kỳ yên tam niên đáo lệ. Tuy nhiên, ngày nay, khi đời sống sung túc hơn, đa phần các đình thường tổ chức lễ Kỳ yên mỗi năm.

Đình Gia Lộc, từ khi được xây dựng tại khu phố Lộc Thành vào năm 1929 cho đến nay, nghi thức tổ chức lễ Kỳ yên của đình vẫn được duy trì và gìn giữ gần như nguyên vẹn các nghi thức cúng đình từ hơn thế kỷ qua. Ghi nhận giá trị 68Win21 địa chỉ giải trí đó, năm 2012, lễ Kỳ yên đình Gia Lộc được đưa vào danh mục Di sản 68Win21 địa chỉ giải trí phi vật thể cấp Quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống.

Theo ông Nguyễn Văn Diệp - Phó Trưởng ban Khánh tiết đình Gia Lộc, lễ Kỳ yên ở đình Gia Lộc được tổ chức hằng năm nhưng cứ cách 1 năm sẽ tổ chức đại lễ 1 lần với đủ đầy nghi thức, gồm cả lễ Xây chầu và Đại bội.

“Năm trước, chúng tôi đã tổ chức đại lễ Kỳ yên rồi, đúng ra năm nay chỉ tổ chức lễ Kỳ yên bình thường, tức không có các phần Xây chầu, Đại bội. Song, vì lễ Kỳ yên năm nay còn là dịp đặc biệt tưởng niệm 200 năm ngày mất của ông cả Đặng Văn Trước - vị Thành Hoàng Bổn Cảnh của đình (1826-2026), nên đình tổ chức lễ lớn, trước bày tỏ lòng thành kính, sau là biểu diễn các tuồng tích cho bà con xem” - ông Nguyễn Văn Diệp cho biết.

Lễ Xây chầu diễn ra ngay sau khi lễ Túc yết kết thúc phần đốt văn tế. Theo các tư liệu, lễ Xây chầu có thể chia làm 3 loại: xây chầu văn; xây chầu võ và xây chầu bán văn, bán võ. Với xây chầu văn, người thực hiện nghi lễ (ông chấp sự/chấp sự viên) sẽ đọc các câu chú thầm trong miệng. Còn xây chầu bán văn, bán võ thì các câu chú được đọc lớn, oai nghi, dõng dạc. Riêng về lễ xây chầu võ là khác hẳn hai hình thức trên với các cử chỉ, cách ăn mặc, lối đọc các câu chú được biểu lộ một cách dũng mãnh như một võ sĩ.

Tại đình Gia Lộc, nhiều năm qua, nghi thức Xây chầu do ông Lê Thành Tánh - Trưởng ban Khánh tiết đình An Hòa, hỗ trợ. Ông Tánh cho biết, nghi thức Xây chầu tại đình Gia Lộc là theo hình thức bán văn, bán võ. Nhưng dù là hình thức nào, đây cũng là nghi lễ mang cùng một tầng ý nghĩa.

Tác giả Huỳnh Ngọc Trảng và Trương Ngọc Tường trong sách Đình Nam Bộ xưa và nay (NXB Đồng Nai) ghi rõ: “Cử hành nghi lễ Xây chầu theo hình thức nào cũng có ý nghĩa là cầu an, cầu quốc thái dân an. Tuy nhiên, ý nghĩa của lễ Xây chầu lại bắt nguồn từ quan niệm dịch lý của Nho gia: thuận đạo trời, an đạo đất và hoà đạo người, tức liên quan đến tam tài: THIÊN - ĐỊA - NHÂN. Cái lý của đạo Trời là âm dương, của đạo Đất là nhu cương và của đạo Người là nhân nghĩa. Ba đạo này có hòa hợp được với nhau thì vạn vật trong trời đất mới hanh thông, tốt đẹp”.

Sau khi lễ trước chánh điện tạ Thần xong, ông Lê Thành Tánh mặc áo rộng xanh, bịt khăn đen thỉnh roi chầu (dùi trống) theo học trò lễ lên sân khấu được xây dựng quay mặt về hướng chính điện của đình.

Đứng trước bàn Tổ xây chầu đặt ở sân khấu, ông chấp sự khấn to: Chấp lệnh giả, đệ tử Lê Thành Tánh nhập đàn khởi cổ - nguyện tứ thông linh, cung vọng tiên sư, tổ sư, minh minh chứng thị. Và sau đó, cứ mỗi lần đọc: Nhất bái thiên/ Nhị bái địa/ Tam bái tiên sư, tổ sư, ông Tánh lạy 1 cái. Rồi ông thực hiện nghi thức tẩy uế với chén nước cùng 3 cái bông, 3 cây nhang. Nghi thức này được hiểu, nhằm tẩy trừ những trần ai, bụi bặm, đem lại sự thanh sạch cho nơi hành lễ.

Để thực hiện lễ Xây chầu, chiếc trống là vật cực kỳ quan trọng, thậm chí Ban Khánh tiết các đình còn cẩn thận sơn mới thân trống, vẽ mới biểu tượng thái cực ở mặt trống. Người ta cũng sẽ kiểm tra mặt trống, roi chầu đảm bảo được nguyên vẹn, không hư hỏng với niềm tin rằng mọi việc phải trọn vẹn, tránh những điều không may. Trống sau khi được đặt lên sân khấu sẽ được đậy bằng một vuông vải đỏ với ý nghĩa che thái cực, vì trước khi có thái cực là hỗn độn.

Do là hình thức xây chầu bán văn, bán võ nên khi thực hành nghi lễ, ông Tánh vừa đọc to những lời chú nguyện, vừa dùng roi chầu đánh vào mặt trống, hoặc viết chữ Lôi bằng Hán tự lên mặt trống. Từng động tác mở tấm vải đỏ lên hay cái đánh trống của ông đều được thực hiện dứt khoát, gãy gọn.

Và đi kèm với đó là những lời văn, câu chú được đọc to, rõ: Quốc phú binh cường/ Văn tu võ tiến/ Việt Nam lạc kiểng/ Điền uyển phong đăng/ Nhơn khương vật phụ/ Túc thực mãn y/ Sĩ nông vinh vi/ Công thương hưng phát/ Ngư lâm thạnh đạt/ Bá tánh đắc thường hay Nhất kích cổ - Thiên thời đại thạnh; Nhì kích cổ - Địa lợi trường tồn; Tam kích cổ - Nhơn hòa vĩnh phúc.

Với người nghe, dù không có nhiều kiến thức về Hán văn vẫn có thể hiểu được đại ý của lời khấn cầu cho đất nước yên bình, giàu mạnh; mọi ngành nghề phát triển; người dân ấm no, cuộc sống ổn định, thịnh vượng… hay mong cầu “Thiên thời - Địa lợi - Nhơn hòa”.

Từng hồi trống xây chầu vang lên đĩnh đạc, như nhịp nối giữa trời - đất - 68WIN là sòng bài trực tuyến uy tín hàng đầu Việt Nam 2025; xua đi điều chẳng lành, gửi gắm ước vọng bình an, no đủ và may mắn đến với cộng đồng.

Trước khi kết thúc phần xây chầu, ông Lê Thành Tánh còn gửi lời chúc và nhắn gửi đến đoàn hát bội thạnh đạt; diễn viên nam nữ thanh sắc lưỡng toàn. Sau đó, ông Tánh đọc rõ to câu: Cái đuôi trống chầu là cái đầu trống chiến để chuyển sân khấu cho đoàn 68Win link truy cập hát bội tiếp quản và biểu diễn phần lễ Đại bội. Chiếc trống chầu được đưa xuống, ông chấp sự làm nhiệm vụ “cầm chầu”, theo dõi diễn xuất của các diễn viên ở phần Đại bội.

Ở phần này, các diễn viên thể hiện các sự tích, vở tuồng với ý nghĩa dịch lý: Thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tam tài, tam tài sinh tứ tượng, tứ tượng sinh ngũ hành, ngũ hành sinh bát quái, bát quái sinh vạn vật. Sau lễ Đại bội, sân khấu rộn ràng với các tuồng tích được dâng lên Thần Thành Hoàng Bổn cảnh và phục vụ người dân, phần diễn luôn được chờ đợi nhất trong mùa lễ.

Dẫu ngày nay, mái đình không còn là trung tâm sinh hoạt duy nhất của cộng đồng như xưa nhưng mỗi mùa Kỳ yên về, tiếng trống xây chầu vẫn vang lên ở nhiều ngôi đình như đình Gia Lộc, đình An Hòa, đình Thanh Phước, đình Phước Trạch... như một nhịp nối quá khứ với hiện tại. Đó là nghi lễ, ký ức, niềm tin và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua từng thế hệ. Và chừng nào tiếng trống ấy còn ngân, chừng đó hồn cốt 68Win21 địa chỉ giải trí đình làng 68Win Link Chính Chủ vẫn còn được tiếp nối./.