Tiếng ếch kêu mưa

Khi bầu trời xuất hiện những đám mây tựa như khói đèn, những cơn gió hờ hững không đủ xua đi cái bức bối và mặt đất thì nứt nẻ, lơ thơ những gốc rạ, nếu lắng tai nghe, xen lẫn trong sự ồn ào của cuộc sống hiện đại, là lạc lõng một vài âm thanh của thiên nhiên còn sót lại: Tiếng kêu của ếch đồng.

Chừng mươi ngày sau tiếng ếch kêu mưa, bầu trời vần vũ và cơn mưa đầu mùa trút xuống, tưới mát cánh đồng nứt nẻ. Mưa chừng mươi lu nước và mặt nước có bong bóng thì người có kinh nghiệm đã biết đồng ruộng có thể nổi nước và ếch có thể ra khỏi hang. Ngay khi cơn mưa chiều chưa tạnh, người ta đã lo chuẩn bị đèn dầu hay đèn măng xông hoặc đuốc mù u để cho một tối soi ếch.

Vừa chạng vạng là đám nhái ngóe, nhái hương, nhái bầu… có những con phù bong bóng dưới hàm cùng với những chú cóc xù xì chậm chạp đang tiếc rẻ điều gì đó mà nghiến răng ken két, tạo nên một bản hợp ca hỗn độn của loài cóc nhái. Lúc này, một vài chú ếch đực ốm nhom, háu thắng đã bắt đầu những tiếng kêu “quệt quệt quệt” nghe non choẹt, dù đã cố tỏ ra bản lĩnh, để giành lãnh địa và mời gọi con cái.

Một lúc sau thì lác đác những tiếng “ộp ộp” trầm đục của con cái đáp lại và rồi, từ trong bụi rậm đến mé mương hay trên mặt ruộng và cả vũng nước cạn phía sau nhà, đã rộ lên tiếng “oạp oạp, ộp ộp…” khàn khàn xen lẫn những tiếng “quệt quệt quệt” như mới bể tiếng của đám ếch đực, rồi hòa vào mớ âm thanh hỗn độn của đám cóc nhái, tiếng côn trùng thành một bản hợp xướng ồn ào, đầy sức sống.

Về khuya thì chỉ còn lại những tiếng kêu đơn độc của vài chú ếch chưa tìm được một nửa của mình. Trong khi những con đã tìm được “đối tác” thì bắt đầu thậm thụt với những tiếng “tục tục” như gà mái giữ con.

Tuổi thơ nhiều người hẳn có lần tỉnh giấc khi nghe tiếng “ục ục, oạp oạp” dưới bếp để biết nhà mình đêm qua đã có cuộc đi soi ếch đầu mùa. Không biết thiên nhiên đã vô tình hay cố ý mà nếu ngoài đồng soi được ếch thì trong vườn, những cội me già cũng ra lá non sẵn từ lúc nào.

Sáng sớm, khi các mẹ, các chị làm thịt ếch cũng là lúc bọn trẻ con tíu tít trên ngọn me, hái những đọt me non còn chưa kịp ráo giọt mưa đem về. Cùng với ít sả, ớt,… thì trong nhà đã có nồi canh chua lá me đầu mùa và món ếch kho sả ớt thơm phức, một mùi vị mộc mạc, chân quê nhưng đủ gây thương nhớ và thôi thúc được trở về chốn cũ hơn bất cứ món sơn hào hải vị nào.

Cuối mùa gặt lúa, những chú ếch ranh mãnh uống no nước, rồi tìm một hang cua đồng, khéo léo đùn đất lấp miệng hang và nhẫn tâm nuốt chửng vị chủ nhân xấu số. Với con cua trong bụng và chỗ nước còn lại dưới đáy hang, nó sống suốt gần sáu tháng trời. Gặp năm hạn hán kéo dài, nó phải tận dụng nước tiểu của chính mình để giữ cho chỗ nằm được ẩm ướt chờ cơn mưa muộn.

Chúng ta không khó tìm ra những nắp hang bí mật mà vài chú ếch sơ sẩy để lộ dấu vết lúc đùn nắp hang. Với con dao trong tay, chỉ cần đi một vòng vài đám ruộng là có thể đào được cả xâu ếch.

Trời sắp mưa, ngoài phía bờ ao văng vẳng tiếng ếch “ộp ộp” cũng là lúc bắt đầu trò chơi thú vị của bọn trẻ. Chúng rình mò từ hướng dưới gió như người lính đặc công thực thụ, rồi chụm hai bàn tay đưa lên miệng, giả tiếng ếch: “Ộp ộp, ộp ộp ộp”… từ trong bụi bỗng có tiếng kêu: “Ộp ộp” đáp lại và rồi chú ếch bị lộ.

Từ khi có cách soi ếch bằng đèn ắc-quy, người ta đã soi ếch với số lượng rất lớn để bán ngoài chợ. Dưới ánh đèn pha rọi xa hàng trăm mét, đôi mắt con ếch cái có màu cam sáng, cứ trừng trừng nhìn thứ ánh sáng kỳ lạ mà không buồn nhảy đi, người ta gọi là “chịu đèn” và thế là bị bắt. Với đèn ắc-quy, một người có thể bắt vài chục kilôgam ếch chỉ trong một đêm. Ban đầu thì soi đồng gần, sau đó soi đồng xa, đến những nơi mưa trễ hơn. Nhiều người cũng sống được vài tháng trời với nghề soi ếch bằng đèn pha.

Chỉ hơn nửa đời người thôi mà khi nhìn lại, nhiều người chợt giật mình. Một loài bản địa từng xuất hiện đầy đồng khi trời mưa xuống nhưng ngày nay, trẻ con thôn quê cũng chưa chắc đã biết mặt con ếch là gì.

Ngày nay, vẫn còn lạc lõng vài tiếng ếch kêu còn sót lại. Và cũng như ngày xưa, tiếng kêu vẫn râm ran, vẫn thôi thúc gọi mùa nhưng chúng đâu biết rằng, đồng ruộng đã không còn là nơi sinh sôi, không còn là miền đất hứa./.