Nắng nóng giữa mùa mưa báo hiệu thời tiết cực đoan ở Nam Bộ

Dù đã bước vào cao điểm mùa mưa, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh Nam Bộ vẫn liên tục ghi nhận nắng nóng 34-35 độ C, chiều tối xuất hiện mưa dông cục bộ, trong suốt nhiều ngày qua.

Theo các chuyên gia khí tượng, đây là hiện tượng "hạn Bà Chằn" nhưng năm nay gay gắt hơn do tác động của El Niño. Thời tiết Nam Bộ được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến cực đoan và khó lường trong những tháng tới.

"Hạn Bà Chằn" kéo dài giữa mùa mưa

Những ngày gần đây, ghi nhận tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất cho thấy nhiệt độ buổi trưa dao động 34-35 độ C. Dù chỉ số nhiệt không quá cao so với mùa khô, độ ẩm không khí luôn ở mức lớn khiến cảm giác oi bức tăng lên đáng kể.

Người dân ra đường vào buổi trưa phải trang bị kín mít, trong khi nhiều hộ kinh doanh nước giải khát, kem, nước mía ghi nhận lượng khách tăng mạnh.

Chị Nguyễn Thị Xuân, tiểu thương tại chợ Bà Chiểu (phường Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh), chia sẻ: "Nhiều ngày nay thời tiết rất khó chịu, buổi trưa nắng gắt, khách đi chợ thưa hơn, nhưng đến chiều tối lại mưa lớn nên việc buôn bán cũng bị ảnh hưởng. Mọi người cứ nghĩ mùa mưa sẽ mát hơn, nhưng năm nay lại oi bức kéo dài."

Theo Chuyên gia khí tượng Lê Thị Xuân Lan, nguyên nhân của đợt nắng nóng giữa mùa mưa là do gió mùa Tây Nam suy yếu. Người dân Nam Bộ từ lâu gọi hiện tượng này là "hạn Bà Chằn," tức khoảng thời gian ít hoặc không có mưa xuất hiện xen giữa mùa mưa.

Đây không phải là thuật ngữ khí tượng chính thức mà là kinh nghiệm dân gian được đúc kết qua nhiều thế hệ. Về bản chất, hiện tượng này xảy ra khi gió mùa Tây Nam tạm thời suy yếu, lượng ẩm từ biển vào đất liền giảm, đồng thời áp cao cận nhiệt đới hoạt động khiến mây đối lưu khó phát triển. Vì vậy, giữa mùa mưa vẫn xuất hiện nhiều ngày nắng gắt, nhiệt độ tăng cao.

Theo Cục Khí tượng Thủy văn, quá trình ENSO chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño trong năm nay diễn ra khá nhanh do nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương tăng mạnh.

Các mô hình dự báo trong nước và quốc tế đều cho thấy El Niño sẽ tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027.

Bà Lê Thị Xuân Lan cho biết, năm nào Nam Bộ cũng xuất hiện hạn Bà Chằn, song năm 2026 hiện tượng này kéo dài hơn do El Niño đang ở cường độ rất mạnh. Từ đầu tháng 6 đến nay, số ngày nắng nóng nhiều hơn so với trung bình nhiều năm, nền nhiệt cũng cao hơn.

Dự báo khu vực Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ sẽ còn một đợt hạn Bà Chằn nữa vào tháng 8, xen giữa là một đợt ngắn trong tháng 7.

Dự báo mới nhất của Cục Khí tượng Thủy văn cũng nhận định, khi xác suất El Niño phát triển lên cường độ rất mạnh đã tăng lên khoảng 60-65%, có thể thuộc nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950, tương đương hoặc vượt đợt El Niño lịch sử 2015-2016.

Mưa gia tăng nhưng thời tiết còn nhiều bất định

Theo Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ và Tây Nguyên, trong những ngày tới, gió mùa Tây Nam sẽ mạnh dần lên khi ngoài phía Đông Philippines có khả năng xuất hiện hai cơn bão. Các hệ thống này sẽ góp phần tăng cường dòng gió mùa, đưa lượng ẩm lớn vào đất liền, khiến mưa gia tăng trên diện rộng ở Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc gió mùa Tây Nam mạnh trở lại không đồng nghĩa thời tiết sẽ ổn định hơn. Trong các năm El Niño mạnh, lượng mưa thường phân bố không đều, số ngày mưa có thể giảm nhưng cường độ từng trận mưa lại lớn hơn. Đây cũng là nguyên nhân khiến Nam Bộ có thể xuất hiện những đợt nắng kéo dài, sau đó chuyển nhanh sang mưa lớn, dông lốc và ngập cục bộ.

Dự báo 10 ngày tới, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục duy trì hình thái ngày nắng, chiều tối và tối có mưa rào, dông, nhiều thời điểm xuất hiện mưa vừa đến mưa to. Nhiệt độ cao nhất phổ biến 32-34 độ C, có ngày trên 35 độ C. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ban ngày và chiều tối sẽ tạo điều kiện hình thành các đám mây đối lưu mạnh, làm gia tăng nguy cơ dông, sét, lốc và gió giật mạnh.

Theo bà Lê Thị Xuân Lan, sau mỗi đợt hạn Bà Chằn thường xuất hiện những trận mưa lớn kèm dông lốc. Do tác động của El Niño, tổng lượng mưa mùa mưa năm nay có thể thấp hơn hoặc xấp xỉ trung bình nhiều năm, nhưng các trận mưa lại có xu hướng tập trung với cường suất lớn hơn.

Từ tháng 9 đến tháng 10 năm nay, khi dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh, Nam Bộ có khả năng bước vào giai đoạn mưa nhiều. Tuy nhiên, theo dự báo của Cục Khí tượng Thủy văn, nếu El Niño tiếp tục mạnh lên như kịch bản hiện nay, nền nhiệt trong những tháng cuối năm vẫn có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa phân bố không đồng đều.

Mùa mưa năm nay dự kiến kết thúc vào khoảng giữa tháng 11, muộn hơn thông lệ. Xen kẽ giữa các đợt nắng nóng sẽ là những đợt mưa lớn, dông lốc, sét, thậm chí không loại trừ khả năng xuất hiện vòi rồng cục bộ. Đây là biểu hiện cho thấy thời tiết năm 2026 có xu hướng cực đoan và khó dự báo hơn.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế làm việc ngoài trời từ 11-15 giờ, bổ sung đủ nước, chống nắng khi di chuyển và đặc biệt lưu ý bảo vệ người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, hô hấp trước nguy cơ sốc nhiệt khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Đồng thời, cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, không trú mưa dưới cây lớn, cột điện, biển quảng cáo và đề phòng ngập úng, lốc, sét, gió giật mạnh.

Theo các chuyên gia, dưới tác động của El Niño mạnh và biến đổi khí hậu, thời tiết Nam Bộ sẽ còn diễn biến cực đoan, đòi hỏi người dân chủ động thích ứng và phòng ngừa rủi ro./.