Lễ hội Làm Chay - Nét đẹp Văn hóa tại Tầm Vu

Lòng yêu nước được truyền đời

Lễ hội Làm Chay hình thành từ khoảng cuối thế kỷ XIX, lúc đó chỉ là một đàn cúng nhỏ, được bày dưới đất trong nhà lồng chợ Tầm Vu với lý do cầu siêu, xua đuổi ma quỷ nhưng thực chất đàn cúng ấy được người dân lập nên để cúng tế các nghĩa sĩ trận vong trong kháng chiến chống thực dân Pháp, trong đó nổi bật là anh em nhà yêu nước Đỗ Tường Phong, Đỗ Tường Tự.

Theo nhà nghiên cứu Vương Thu Hồng, dòng họ Đỗ là một trong những dòng họ đầu tiên đến khai phá vùng đất Tầm Vu hôm nay. Họ xây dựng cơ nghiệp, trở nên giàu có và khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ, dòng họ Đỗ một lòng chống giặc. Cho đến hôm nay, câu chuyện về căn nhà 36 cửa của dòng họ Đỗ bị giặc đốt phá sau khi phát hiện anh em Đỗ Tường Phong, Đỗ Tường Tự dấy binh chống lại chúng vẫn được người dân kể lại.

Khi bị giặc bắt, mặc cho chúng ra sức dụ dỗ với bạc vàng, chức tước, 2 ông đều khẳng khái từ chối và hy sinh một cách hiên ngang, nghĩa khí. Nhà yêu nước Đỗ Tường Tự bị thực dân Pháp xử tử ngay tại sân đình Tân Xuân (lúc đó là đình Dương Xuân). Chuyện kể rằng, trước lúc hy sinh, ông còn căn dặn người thân, con cháu tuyệt đối “không được ăn cơm của Tây”. Và sau khi ông hy sinh, người hầu cận cũng xin được chết theo. Tấm lòng son sắt đó vẫn được người dân nhắc nhớ.

Nếu nhiều đình làng khác được biết đến với lễ Kỳ yên thì tại đình Tân Xuân, Lễ hội Làm Chay chính là “hồn cốt” của đình và của cả cộng đồng. Trong không gian lễ hội của đình, ngoài những trang thờ được trang hoàng theo nghi thức tôn giáo còn có bàn thờ Bác Hồ, đài Tổ quốc ghi công và đài liệt sĩ, nơi ghi danh các chí sĩ yêu nước, nhà cách mạng tiền bối và anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì nước. Ở đó, câu chuyện về anh em họ Đỗ cũng như ý nghĩa nhân văn, “Uống nước nhớ nguồn” của lễ hội được thể hiện rõ và được thế hệ sau nhắc nhớ.

Chị Huỳnh Ngọc Minh Thư (ngụ xã Thuận Mỹ) chia sẻ: “Câu chuyện về 2 nhà yêu nước Đỗ Tường Phong, Đỗ Tường Tự tôi đã được nghe kể từ ngày nhỏ, khi cha mẹ dẫn đi lễ hội. Bây giờ, tới dự lễ hội, tôi đều đến thắp nhang tại bàn thờ Bác Hồ và đài liệt sĩ như một lời tri ân. Hôm nào có dẫn cháu đi, tôi cũng dạy cháu mình như vậy”.

Thêm một nét đặc trưng nữa tại lễ hội này chính là tinh thần hòa hợp tôn giáo và tính đoàn kết cộng đồng được thể hiện sâu sắc trong từng điều nhỏ nhặt. Các nghi thức cúng tế cũng như công tác tổ chức lễ hội là sự phối hợp hài hòa, chặt chẽ giữa đạo Phật, đạo Cao Đài và người dân trong vùng. Đại đức Thích Thiện Hội - Trụ trì chùa Linh Phước (xã Tầm Vu), khẳng định, Lễ hội Làm Chay là minh chứng rõ nét cho sự hòa hợp tôn giáo tại Tầm Vu, mỗi tôn giáo đều góp một phần công sức vào việc tổ chức lễ hội.

“Sự phối hợp giữa các tôn giáo, người dân trong công tác chuẩn bị cũng như các nghi thức cúng trong lễ hội đã có và được duy trì qua nhiều đời, trở thành truyền thống tại địa phương. Tất cả các nghi thức của Phật giáo trong lễ hội đều hướng tới việc cầu siêu cho liệt sĩ, cầu mong năm mới thuận lợi, bình an cho người dân trong vùng” - Đại đức Thích Thiện Hội nói.

Lễ hội của lòng dân

Từ khoảng tháng 11 Âm lịch, hình tượng Tiêu Diện đại sĩ trong Lễ hội Làm Chay được thực hiện tại chùa Linh Phước. Tiêu Diện đại sĩ là hiện thân của hóa thân của đức Quán Thế Âm Bồ tát, theo Phật giáo và tâm thức dân gian là vị đứng đầu và cai quản thế giới ma quỷ. Hình ảnh ông Tiêu cao khoảng 2 mét, mặc áo giáp trụ, đầu có sừng. Đặc biệt, ông Tiêu có lưỡi bằng giấy hồng dài gần nửa mét, là nơi tập trung mọi quyền lực, phép thuật. Ngoài làm hình tượng ông Tiêu, cỗ bánh phụng cúng trong lễ hội, năm nay, phật tử chùa Linh Phước còn thực hiện cả tàu tống phong trong lễ hội.

Không chỉ có tín đồ Phật giáo, tín đồ Cao Đài cũng tham gia chuẩn bị cho Lễ hội Làm Chay từ rất sớm. Từ khoảng mùng 9 tháng Giêng Âm lịch, ông Tám Thạnh (ngụ xã An Lục Long) đã có mặt tại đình Tân Xuân để cắm hoa, trang trí bàn thờ trong đình. Cũng như ông Tám Thạnh, nhiều tín đồ Cao Đài tại thánh thất Phương Quế Ngọc Đài có mặt và tham gia công tác chuẩn bị cho lễ hội.

Trong ngày 16 tháng Giêng Âm lịch, thánh thất còn chịu trách nhiệm nấu cơm chay tại đình. “Lễ hội đãi cơm chay 3 ngày nhưng chúng tôi phụ trách 1 ngày, những ngày còn lại có đơn vị khác phụ trách vì ai cũng mong muốn được đóng góp cho lễ hội” - ông Tám Thạnh cho biết.

Nói rồi, ông giới thiệu chúng tôi gặp chị Nguyễn Thị Ngọc Hạnh (ngụ xã Tầm Vu), người phụng cúng toàn bộ hoa trang trí lễ hội trong đình. “Hơn chục năm nay, năm nào tôi cũng phụng cúng hoa để tổ chức lễ hội, cầu mong toàn thể bá tánh vùng này ai cũng được bình an, làm ăn khấm khá. Suốt những ngày chuẩn bị và diễn ra lễ hội, tôi gần như ở suốt trong đình, chuyện buôn bán tạm gác lại. Tết thì tôi vẫn bán bình thường nhưng lễ hội nhất định phải đóng cửa để tới đình phục vụ” - chị Ngọc Hạnh chia sẻ.

Tấm lòng của người dân hướng về Lễ hội Làm Chay còn thể hiện ở dàn xe hoa, ghe đăng và các mâm bánh phụng cúng tại đình. Những người tham gia chuẩn bị cho lễ hội hầu như cũng tạm gác việc nhà, chung tay vì lễ hội bởi trong tâm thức của họ, Lễ hội Làm Chay mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt.

Với khách thập phương, có thể Lễ hội Làm Chay thu hút bởi phần hội rộn ràng, náo nhiệt nhưng với người dân Tầm Vu và các xã lân cận, Lễ hội Làm Chay là cội nguồn, truyền thống, một “điểm neo” thiêng liêng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Người đến hỗ trợ Lễ hội Làm Chay có thể là cụ ông xấp xỉ 70 tuổi, cũng có thể là chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi, mỗi người mang theo mong ước về một mùa lễ hội thành công, một năm mới bình an, hạnh phúc.

Và trong những ngày chung tay tổ chức, người dân Tầm Vu kể nhau nghe câu chuyện về những người anh hùng giữ nước, câu chuyện về tính nhân văn, hòa hợp của lễ hội quê nhà. Để thêm nhiều năm nữa, Lễ hội Làm Chay vẫn là “điểm neo” vững chắc cho những người con xa xứ, như câu ca dao được truyền đời từ trước tới nay:

Dù ai buôn bán bộn bề

Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu.

Lễ hội Làm Chay tại Tầm Vu giống như một “điểm giao nhau” của cộng đồng. Ở đó, các tôn giáo hòa hợp, người dân đoàn kết dưới sự hướng dẫn, quản lý của 68Win14 con Mời người thân tham gia nhận hoa hồng lớn địa phương. Những nề nếp tập tục truyền thống tốt đẹp được gìn giữ, phát huy, còn các hoạt động ảnh hưởng đến hình ảnh lễ hội thì được kịp thời ngăn chặn.

Những năm gần đây, Lễ hội Làm Chay còn có thêm các hoạt động như tặng quà, trưng bày sản phẩm OCOP của địa phương, gói bánh tét,... Các trò chơi dân gian, hoạt động của phần hội cũng được tổ chức bài bản, vui tươi và trật tự. Nghệ thuật hát bội, cải lương được duy trì đều đặn hằng năm, tạo nên một không gian lễ hội đậm chất truyền thống giữa nhịp sống hiện đại có phần hối hả.

Trăm năm đã trôi qua, Lễ hội Làm Chay vẫn được giữ gìn, phát triển. Không cần quá nhiều tài liệu hay sách vở, người dân Tầm Vu tự bảo nhau về nguồn gốc, sự linh thiêng của lễ hội để rồi từ đó cùng với 68Win14 con Mời người thân tham gia nhận hoa hồng lớn địa phương gìn giữ và phát triển di sản 68Win21 địa chỉ giải trí của quê hương./.